تحریر در آواز ایرانی – بخش دوم

📌 بخش دوم: علل و نتایج حذف تحریر از موسیقی آوازی ایرانی

📝 هفته گذشته با توجه به دغدغه هایی که استاد منتشری در مورد آسیب شناسی تحریر در آواز داشتند، موضوع حذف و کم رنگ شدن نقش تحریر در موسیقی آوازی ایران را واکاوی کردیم. با توجه به بازخوردی که از مقاله قبلی گرفتیم گفتن چند نکته را ضروری می دانیم:
🔅هدف ما از مطرح کردن چنین موضوعاتی، تخریب و نادیده گرفتن تلاش های هنرمندان نیست و این مباحث فقط به هدف آموزشی و پیشرفت سطح کیفی آواز است. لذا از همه هنرمندان می خواهیم نگاه مثبتی به مطرح کردن این موضوعات داشته باشند.

🔅نقد کردن از هنر به معنای زیر سوال بردن تمام وجوه آن هنر نیست و بدیهی است هر هنری که ارائه می شود نقاط ضعف و قوت دارد و همه در کنار هم در راه اعتلای فرهنگ ایران زمین قدم بر میداریم.

🔅چون هدف این سلسله نوشتارها آموزشی است مجبوریم برای تفهیم بیشتر نوشتارها گاها از صوت و نمونه صدای عزیزان استفاده کنیم و از نام بردن اسامی که در صوت ها هستند خودداری کردیم.

📝همانطور که گفتیم این هفته بررسی خواهیم کرد علت حذف و کم رنگ تر شدن تحریر در موسیقی آوازی چیست.همیشه علل مختلفی باعث تشکیل یک رویه و یا اتفاق خواهند شد. با توجه به این اصل اگر بخواهیم از جنبه های مختلف کم رنگ تر شدن نقش تحریر در موسیقی را بررسی کنیم، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

⭕️ استفاده بیشتر از قالب های شعری جدید و نو
در سال های اخیر به دلیل فراگیرتر شدن استفاده از شعر نو در بین مردم، موسیقیدان های ما نیز در همین جهت قدم برداشتند تا با استفاده از این قالب، احساس، فکر و پیام خود را به مردم منتقل کنند. بدیهی است استفاده از شعر نو محدودیت های زیادی در استفاده از تحریر برای ما ایجاد خواهد کرد. البته در این زمینه جناب محمد رضا شجریان تجربه ها و سرخط هایی را ایجاد کردند که بدانیم اگر واقعا بخواهیم، می توانیم حتی در قالب شعر نو هم بصورت منطقی از تحریر استفاده کنیم و بمرور (مانند وقتی که غزل می خوانیم)، مهارت استفاده از تحریر در شعر نو را هم پیدا کنیم ولی این امر نیازمند خلاقیت و مهارت بالای خواننده است و راهی پر از آزمایش و خطا خواهد بود. در پایان همین نوشتار نمونه صدایی از استاد شجریان که ترکیبی از تحریر و شعر نو را ارائه دادند، به اشتراک خواهیم گذاشت.

⭕️ سعی در نوآوری در موسیقی آوازی سال های اخیر
به دلیل اینکه عده ای معتقدند دوره خوانش آواز طبق فرم سال های قبل از انقلاب تمام شده و مردم دیگر آن مدل آواز خواندن را نمی پذیرند دست به نوآوری زدند و وجود و نقش تحریر را بسیار کم رنگ کردند و در این زمینه فعالیت نکردند.

⭕️ ناتوانی سیستم آموزش آواز
به دلایل مختلف در طول این سال ها آوازخوان هایی در سیستم آموزشی آواز ما پرورش یافتند که حتی اگر هم بخواهند به سختی خواهند توانست تحریر با کیفیتی حتی نزدیک به اساتید قبل انقلاب بدهند و همان مقدار تحریری را هم که می دهند ازکیفیت لازم نسبت به جایگاهی که قرار دارند برخوردار نیست. (در هفته آینده به این موضوع بیشتر خواهیم پرداخت)

⭕️ سلیقه و اعمال نظر اساتید
تمام خوانندگان، زمانی هنرجو بوده اند و نحوه تفکر و آموزش اساتید آن ها، در خوانش آینده آن ها تاثیر بسیارخواهد گذاشت. تعدادی از اساتید به این نتیجه رسیدند که در خیلی از جاها تحریر نیاز نیست و یا مقدار تحریرهایی که قبلا استفاده می شده زیاد است و بهتر است آن را کم کنیم و در نوع آموزشی که به هنرجویان خود می دادند نیز همین سیاست را دنبال کردند و بالطبع هنرجویان آن ها در آینده نسل فعلی آوازخوان های ما را تشکیل دادند که خوانش آن ها نیز در راستای همین تفکر است.

⭕️ دغدغه های اعتقادی مسولین کشور:
با توجه اعتقادات و دغدغه های خاصی که مذهبیون کشور در مورد آواز داشتند، و بعد از انقلاب بیشتر مسولین کشور نیز از اقشار مذهبی بودند، این موضوع باعث شد در رسانه ها کارهایی که بیشتر فرم سرود و مداحی دارند پخش شود و در طول زمان سلیقه شنیداری مردم و هنرجویان تغییر کند و حتی جامعه موسیقی ما همچنان درگیر حل کردن موضوع حرام یا حلال بودن چهچهه (تحریر) است.

⭕️ تغییر در فرم جنس و جمله بندی تحریر
اگر به خوانش های قبل از انقلاب مراجعه کنید، میزان استفاده از تحریر و شعر در بین اکثرا اساتید، تقریبا میزانی متعادل و یکسان بود. ضمن اینکه جنس تحریرها و نحوه غلت تحریرها با رعایت تفاوت هایی که در صدا و شیوه هر کدام از اساتید بود بصورت کلی مشخص و یکسان بود. ولی در سال های بعد از انقلاب استاد شجریان فرم و جمله بندی خاصی در تحریرها ایجاد کردند که خاص خودشان بود و در این فرم، از میزان غلت و مقدار تحریرها کاسته شد. البته که استاد شجریان آوازهای بسیار قوی ای از نظر تحریری خواندند و در زمینه توانمندی ایشان در این زمینه شکی نیست ولی به دلیل تشخیص و سلیقه خودشان به فرم جدیدی در این زمینه رسیدند و از آن استفاده کردند. از طرفی در سال های بعد از انقلاب خوانش استاد شجریان به دلایل مختلف، شیوه ای مرسوم بین آوازخوان ها شد و متاسفانه باعث ایجاد تقلیدها و کپی هایی شد که هیچ وقت هم برابر با اصل آن نشد و نخواهد شد.

در هفته آینده, مقایسه ای بین کیفیت تحریرهای خوانندگان سال های اخیر و قبل از انقلاب خواهد شد.

🖇در پایان با آرزوی بهروزی و سلامتی برای استاد محمد رضا شجریان، نمونه صوتی از ایشان که مربوط به نحوه استفاده از تحریر در خوانش شعر نو هست را تقدیم به عزیزان می کنیم.

نوشته: بیدل
* با ذکر منبع، از متن و صوت استفاده کنید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای جلوگیری از اسپم *